تجلی «ایثار» در دفاع مقدس
تجلی «ایثار» در دفاع مقدس
ضمیمه روزنامه جمهوری به نقل از سايت اينترنتی WWW.NavideShahed.com
«ایثار» از موضوعات بسایر مهم و از ارزش های بسیار والایی است كه در فرهنگ و اندیشه اسلامی جایگاهی خاص را به خود اختصاص داده و نقشی محوری و بنیادین را در حیات اجتماعی و سیاسی ایفا می نماید.
در نگاه این فرهنگ متعالی، ایثار دارای دو جلوه «جانی» و «مالی» می باشد كه هر دو در عرصه های جنگ حق و باطل و در جبهه و پشت جبهه به ظهور و عینیت در می آیند.
در قرآن كریم آیات فراوانی به ایثار و فداكاری با «جان» و «مال» در راه خدا و برای دفاع از اسلام و صیانت از استقلال سرزمین و كشور اسلامی تصریح دارند كه هم مبارزه و جهاد جانی و مالی را كه می باشد مایه خیر و نیكی می دانند و هم در كنار این دو، به اصل هجرت در راه خدا كه آن نیز نوعی ایثار و فداكاری می باشد اشاره دارند و این عمل و ارزش والا را تجارتی بزرگ با خدا و موجب دستیابی به درجات و مقام و مراتب بالا نزد پروردگار و نیل به فلاح و رستگاری معرفی می كنند.
گستره حضور ایثار در دوران دفاع مقدس
ایثار و فداكاری در دوران دفاع مقدس، هم از جنبه جانی و هم از جنبه مالی، به سختی به وصف می آید و نمی توان آنگونه كه شایسته است ابعاد و جلوه های این ارزش و هنجار والا را نمایاند. یكی از علل این تحیر فكر و بنیان و قلم در توصیف ایثار و ترسیم جلوه های زیبای آن، گستره و وسعت خاص آن می باشد. یعنی این ارزش بزرگ فقط در افراد و اقشار خاصی از مردم و متجلی نگشت تا بتوان به تحلیل و توصیف آن پرداخت، بلكه در قشرها و جمعیت های مختلف جامعه، از زن و مرد، پیر و جوان، روحانی، دانشگاهی، ارتشی، سپاهی، بسیجی، عشایر، كارگر، كارمند، كشاورز و سایر اقشار ملت در سرتاسر كشور و حتی در دورافتاده ترین روستاها به ظهور و بروز درآمد و اگر فرماندهان ما در جبهه های جنگ از این نیروهای ایثارگر مردمی برخوردار نبودند، هرگز قادر به برنامه ریزی های كلان برای دفع دشمنان و بیرون راندن آنان از شهرهای اشغال شده نمی گشتند و جنگ هشت ساله را كه با حمایت های نظامی و تسلیحاتی و اقتصادی و تبلیغی و سیاسی بر ایران تحمیل گردید با سرافرازی و عزت و با حفظ استقلال و تمامیت ارضی كشور به پایان نمی بردند.
اگر بخواهیم زیباترین و گویاترین جلوه های ایثار و فداكاری دوران مقدس را به توصیف درآوریم، باید از رهنمودهای امام خمینی و تعابیر ژرف و توصیف های عمیق و سرشار از پیام و درس او برای نسل امروز و فردا استفاده كنیم. در این پیام ها و توصیف ها، هم رشادت ها و جانفشانی های رزمندگان اسلام در نبرد رویاروی با دشمنان، و هم حضور نیروهای ایثارگر مردمی در جبهه و پشت جبهه و ایثار جانی و مالی آنان به خوبی نماینده شده است.
تعبیرهای امام را كه به صورت فشرده و در وصیت نامه شریف خویش درباره وسعت تجلی ایثار و فداكاری همه اقشار مردم و حضور شگفت انگیز آنان در جبهه های نور علیه ظلمت، منعكس كرده اند، به نظاره می نشینیم:
«من با جرئت مدعی هستم كه ملت ایران و توده میلیونی آن در عصر حاضر بهتر از ملت حجاز در عهد رسول الله ـ صلی الله و علیه و آله ـ و كوفه و عراق در عهد امیرالمؤمنین و حسین بن علی ـ صلوات الله و سلامه علیهما ـ می باشند.
آن حجاز كه در عهد رسول الله ـ صلی الله علیه و آله ـ مسلمانان نیز اطاعت از ایشان نمی كردند و با بهانه هایی به جبهه، نمی رفتند كه خداوند تعالی در سوره «توبه» با آیاتی آنها را توبیخ فرموده و وعده عذاب داده است و آن قدر به ایشان دروغ بستند كه به حسب نقل، در منبر به آنان نفرین فرمودند و آن اهل عراق و كوفه كه با امیرالمؤمنین آن قدر بد رفتاری كردند و از اطاعتش سرباز زدند كه شكایت آن حضرت از آنان در كتب نقل و تاریخ معروف است و آن مسلمانان عراق و كوفه كه با سید الشهداء علیه السلام، آن شد كه شد و آنان كه در شهادت دست آلوده نكردند، یا گریختند از معركه، و یا نشستند، تا آن جنایت تاریخ واقع شد. اما امروز می بینیم كه ملت ایران، از قوای مسلح نظامی و انتظامی و سپاه و بسیج تا قوای مردمی را از عشایر و داوطلبان و از قوای در جبهه ها و مردم پشت جبهه ها، با كمال شوق و اشتیاق چه فداكاری ها می كنند و چه حماسه ها می آفرینند و می بینیم كه بازماندگان شهدا و آسیب دیدگان جنگ و متعلقان آنان با چهره های حماسه آفرین و گفتار و كرداری مشتاقانه و اطمینان بخش، با ما و شما روبرو می شوند و این ها همه از عشق و علاقه و ایمان سرشار آنان است به خداوند متعال و اسلام حیات جاویدان، در صورتی مبارك رسول اكرم صلی الله علیه و آله و سلم هستند و نه در محضر امام معصوم صلوات الله علیه، و انگیزه آنان ایمان و اطمینان به غیب است و این رمز موفقیت و پیروزی در ابعاد مختلف است و اسلام باید افتخار كند كه چنین فرزندانی تربیت نموده، و ما همه مفتخریم كه در چنین عصری و در پیشگاه چنین ملتی می باشیم.»
این عبارات و تعابیر فشرده و كوتاه ـ و در عین حال بسیار عمیق و رسا و غنی ـ از زیباترین واژه و جملاتی می باشند كه امام خمینی در توصیف مجاهدت ها و تلاش های ایثارگرانه عمومی مردم ایران ـ از رزمندگان فداكار و حماسه ساز در جبهه های جنگ شامل ارتش و سپاه و بسیج عشایر و سایر نیروها تا توده های وسیع مردم در پشت جبهه با فعالیت های خالصانه و ایثارگرانه ـ در وصیت نامه خویش ثبت و ماندگار نموده اند.
حضرت امام خمینی با یك رویكرد تاریخی و با استناد به سه مقطع از مقاطع حساس تاریخی اسلام، با روش تطبیقی و مقایسه ای، به برتری ملت مسلمان ایران با ایثار و فداكاری های شگفت انگیزشان در طول هشت سال دفاع مقدس بر مسلمانان دوره رسالت دفاع مقدس بر مسلمانان دوره رسالت پیامبر اكرم(ص) و دوره امامت حضرت علی(ع) و حضرت امام حسین(ع) تصریح می نماید.
در دوره رسالت و رهبری پیامر اكرم(ص) اگر چه گروه های فراوانی از مردم پس از ایمان به حقانیت رسول خدا(ص) در عرصه های مجاهدت های وقفه ناپذیر در راه خدا و برای اعتلای اسلام حاضر گشتند و به جهاد تا مرز شهادت پرداختند، لكن این گرایش با تمام جلوه های زیبا و پیام آور آن، گستره نبود و آن گونه كه ملت مسلمان و ایثارگر ما در جبهه ها و پشت جبهه ها به مقابله با دشمنان اهتمام ورزیدند و همه هستی خود را در راه حضرت حق و در مسیر پیشرفت دین مبین اسلام تقدیم جانان نمودند و از سر شوق به مسلخ عشق شتافتند، فعال و مهیا برای همه گونه ایثار و گذشت نبودند.
امام خمینی برای نشان دادن نمونه و مصداق از قصور گروه هایی از مردم در اطاعت از فرمان خدا و رسول در وجوب حضور در جبهه های نبرد حق علیه باطل، یادآور می شوند كه «خدای تعالی در سوره توبه با آیاتی آنها را توبیخ فرموده و وعده غذاب داده است.»
آیه ذیل از قرآن كریم، نمونه ای از آیات مورد نظر امام خمینی می باشد كه خداوند متعال مسامحه گران در حركت به سوی جبهه های نبرد به دشمنان را توبیخ می نماید و وعده عذاب به آنها می دهد:
«یا ایهاالذین آمنوا مالكم اذا قیل لكم انفروا فی سبیل الله اثا قلتم الی الارض ارضیتم بالحیوه الدنیا من الاخره الا قلیل الاتنفروا یعذبكم عذابا الیما و یستبدل قوما غیركم و لا تضروه شیئا و الله علی كل شی قدیر»
«ای كسانی كه ایمان آورده اید، علت چیست كه چون به شما امر شود كه برای جهاد در راه خدا دین خدا بی درنگ خارج شوید، به خاك زمین دل بسته اید؟ آیا راضی به زندگانی ناپایدار دنیا به جای حیات جاودان و ابدی آخرت شدید؟ در صورتی كه متاع دنیا در مقایسه با حیات آخرت، اندك و ناچیز است.
بدانید كه اگر برای جهاد و نبرد با دشمنان نشتابید، به عذابی دردناك معذب خواهید شد و خداوند قومی دیگر برای جهاد به جای شما قرار می دهد و شما هرگز به خدا زیانی نرسانیده اید(بلكه خود از زیانكاران ابدی شده اید) و خداوند بر هر چیز قادر و تواناست.»
امام خمینی به نفرین پیامبر اكرم(ص) در حق مردمی كه به او دروغ می بستند نیز تصریح دارد و آن را مستند به «نقل» می كنند. این استناد به این صورت در متون معارف اسلامی آمده است:
«و به تحقیق در زمان رسول خدا(ص) در حق مردمی كه به او دروغ بستند، تا این كه به خطبه خواندن ایستاد و فرمود: هر كس كه از روی عمد و دانسته به من دروغ بندد، در آتش جهنم قرار خواهد گرفت.»
مردم عراق و كوفه در دوره امامت حضرت علی(ع)، و نیز همین مردم در دوره امامت حضرت امام حسین(ع) با به وجود آوردن شرایط و تنگناهای سخت و رنجزا برای این دو پیشوای الهی، در مقایسه با مردم سلحشور و ایثارگر ایران قرار می گیرند و با تطبیق صفات و عملكردهای آنها با هم، این نتیجه حاصل می شود كه ملت مسلمان ما به دلیل مجاهدت های ایثارگرانه و خاص و مشتاقانه ای كه در دوران هشت سال دفاع مقدس داشتند از مردم مسلمان عراق و كوفه به درجات و مراتبی بالا، برتر می باشند، چرا كه سه جبهه بزرگی كه به نام های «قاسطین و نأكثین و مارقین» علیه حضرت علی(ع) به جنگ و نبرد پرداختند، از مردم مسلمانی تشكیل شده بودند كه در عین اعتقاد به رسالت پیامبر اكرم(ص) و تقلید به احكام عبادی اسلام، به دلیل فقدان شناخت های اصیل دینی و آگاهی ژرف اجتماعی و سیاسی، در دام های جهل و نادانی، تحجر و قشری گری، دنیا پرستی و اشرافی گری فرو غلتیدند و نه تنها به جبهه های نبرد حق علیه باطل به فرماندهی امام علی(ع) نشتافتند، كه در مقابل او و در ستیز با اسلام و حكومت اسلامی پرداختند!
همچنین، چنین مردم اسیر در دام های جهل و جمود و تأثیر پذیر از تهدید و تطمیع های حاكمان بنی امیه، در مقابل امام حسین(ع) صف آرایی كردندو به قتال با او پرداختند، و حال آن كه قبلاً با ارسال نامه های بی شمار برای جهاد و نبرد با بنی امیه و یاری امام(ع) برای تشكیل حكومت اسلامی اعلام وفاداری و مجاهدت كرده بودند!
امام خمینی با رویكرد به این سه مقطع تاریخی، جهاد و نبرد ملت مسلمان ایران در جبهه ها و پشت جبهه ها را تمجید می كند و چنین مردم سلحشور و ایثارگر را برتر و شریف تر از ملت مسلمان حجاز و عراق و كوفه در دوره رسالت پیامبر(ص) و امامت علی(ع) و حسین(ع) می داند.
امام خمینی جهاد و ایثار رزمندگان اسلام و مردم فداكار در دوران دفاع مقدس برتری این امت را نسبت به مقاطع تاریخی مزبور، با سه نكته دیگر نیز همراه می نماید كه هر كدام از آنها درس و پیامی برای عصر و نسل ماست. نكته اول این كه مردم مسلمان ایران ـ متشكل از رزمندگان جبهه ها و ایثارگران در پشت جبهه ها ـ در حالی مشتاقانه سر در تبعیت از اسلام و تعالیم رسول خدا می باختند و عاشقانه به جهاد و شهادت اهتمام می ورزند كه در عصر پیامبر(ص) و عصر امامان معصوم(ع) حضور نداشتند و ندارند، و این نشان می دهد كه معرفت و شناخت و بینش های دینی مردم ما بسیار بنیادین و ژرف و عمیق می باشد.
نكته دوم اینكه راز این همه شوق و جهاد و ایثار در پی آن فعالیت های مستمر و طولانی و هشت ساله از جانب ملت مسلمان ایران را باید در انگیزه های مردم «ایمان» و «اطمینان به غیب» است.
نكته سوم در تعابیری است كه امام خمینی در پایان متنی كه از وصیت نامه ایشان از نظر گذشت، گنجانده است. این تعبیر و عبارت های كوتاه كه در دل خود دنیایی از مفاهیم و ارزش و زیبایی نهفته است، چنین می باشد:
«اسلام باید افتخار كند كه چنین فرزندانی تربیت نموده، و ما همه مفتخریم كه در چنین عصری در پیشگاه چنین ملتی می باشیم.»
و این چنین است كه صحنه ها و عرصه های دفاع مقدس ملت مسلمان ایران، زیباترین ارزش های والای الهی را در افكار و اندیشه ها، رفتار و سلوك، كنش ها و عملكردهای فرزندان اسلام به تجلی درآورد و آن دلاور مردان و حماسه سازان تا آنجا در این میدان وسیع و عرصه گسترده، به شتاب حركت آغازیدند و به سرعت مراحل رشد و كمال معنوی و قرب الهی را طی نمودند و استعدادهای بالقوه خویش را در مدیریت و فرماندهی جنگ به عینیت در آوردند و در جهاد و ایثار و شهادت پیش تاختند كه برای نسل امروز و فردای ما به صورت چهره های شاخص و بالنده و الگوهای عشق و ایمان و جهاد و ایثار و شهادت درآمدند. نسل امروز و فردای ما باید از فداكاری و مبارزه و شهامت و مجاهدت های خالصانه و صادقانه این الگوها درس و پیام بگیرند و خون مقدس و مطهر شهدای این جهاد مقدس به ویژه سرداران و فرماندهان غیور و شجاع و وارسته ای همچون شهیدان همت، باكری، خرازی، باقری، بروجردی، جهان آرا، صیاد شیرازی، زین الدین، كاوه، شیرودی، بابایی، چمران و سایر شهدای بزرگ و تأثیر گذار را پشتوانه ای برای بیداری و راهیابی و تعهد و مسئولیت خویش قرار دهند.
ماخذ:
1- قرآن كریم، سوره توبه(9)، آیه 21
2- سوره انفال(8)، آیه 72
3- سوره صف(61)، آیات 10 و 11
4- سوره توبه(9)، آیه 88
5- سوره توبه(9)، آیه 20
6- وصیت نامه امام خمینی، مؤسسه تنظیم و نشر آثار امام، ص 33ـ31
7- سوره توبه(9)، آیات 38 و 39
8- نهج البلاغه، ترجمه فیض، ص 665، خطبه 201